Het programmaboekje van DE NACHTEN maakt het in één oogopslag duidelijk. De 14de editie van het multiculturele festival in de Antwerpse Cultuurtempel De Singel herdenkt drie avonden en nachten lang de val van de Berlijnse muur, op 9 november exact twintig jaar geleden. In de praktijk komt het er op neer dat een aantal artiesten en auteurs een brug slaat naar de Duitse hoofdstad, de koude oorlog van toen of het leven in wat voorheen als Het Communistische Paradijs te boek stond: ‘Arm aber sexy’.

Dat programmaboekje toont dus een mooi thema, aardige vondsten en soms links die naar al dan niet toevallige combinaties tussen de steden Antwerpen en Berlijn lijken te verwijzen, zoals een samenwerking van TOM VAN LAERE (Admiral Freebee) met JOCHEM ARBEIT (Einstürzende Neubauten) tijdens de eerste van drie Nachten. Hetzelfde programmaboekje toont aan dat het programma dit jaar vrij resoluut is afgeslankt en er behoorlijk bezuinigd is op het budget. Een van de twee megazalen van het complex is teruggebracht tot een intieme ‘Kino’, waarin constant films draaien (waaronder de Vlaamse succesfilm De Helaasheid Der Dingen, naar een boek van de ook met een literair project aanwezige auteur DIMITRI VERHULST). Leuk om even binnen te wippen, maar een beetje mager blijft het wel.



EFTERKLANG

De muzikale uitsmijters tijdens de tweede nacht heten EFTERKLANG (klinkt wel Duits, maar afkomstig uit Denemarken), een groot gezelschap dat laat horen hoe hun sprookjesachtige kleine priegelliedjes geëvalueerd zijn tot sprankelende, frisse, uitbundige songs die de aanwezigen in de zaal heel vrolijk maken, en ABSYNTHE MINDED, de nog altijd heel braaf ogende, maar stiekem erg sterke publiekslievelingen uit het gewoon heel Vlaamse Gent. Die groep laat in de huidige megahit Envoi precies horen wat dit festival zo graag doet: pop en literatuur samenbrengen. Envoi (met een sterk aan All Along The Watchtower verwant intro) is gebaseerd op een tekst van Hugo Claus, en het zoveelste bewijs dat de groep, die op subtiele jazzy wijze pop en zigeunermuziek combineert, grossiert in geweldige songs.



TIM FONCKE

Een blik op de literaire verrassingen tijdens de derde nacht leert dat TIM FONCKE (afkomstig uit de hoek van de stand-up comedians) qua stijl, haardracht, tongval en humor gerust de jonge versie van Herman Brusselmans genoemd mag worden. In een van zijn brieven citeert hij Colonel Tom Parker, de Nederlandse manager van Elvis Presley: ‘Als je niet van plan bent terug naar beneden te komen, dan hoef je ook niet vriendelijk te zijn tijdens de weg omhoog.’ Een andere literaire debutant die overladen wordt met goede kritieken is IVO VICTORIA, een schrijver in wie popliefhebbers de in Amsterdam woonachtige Vlaming Hans van Rompaey, ooit zanger in de popgroep Kamino en programmeur van het Nederlandse festival Lowlands, herkennen.



FIXKES

Zijn verhalen zijn wrangkomisch, een kwalificatie die soms ook te geven is aan de Vlaamse teksten van de popgroep FIXKES, die op De Nachten een half uur compleet nieuw materiaal mag voorstellen van hun begin 2010, door Mario Goossens van Triggerfinger geproduceerde, tweede cd. Onbeantwoorde liefdesbetuigingen en spitsvondige observaties uit het leven van alledag, daar zitten de liedjes van zanger Sam Valkenborgh nog altijd vol mee, alleen de verpakking is nu duidelijk wat steviger en er wordt wat vaker het duel met de tweede elektrische gitaar gezocht. Ook is er opnieuw een sterk staaltje Vlaamse hiphop in een track waarin ‘die gast van de Freestyle Fabriek’ in Antwerpen mee mocht komen rappen. 



CUSTOMS

De hype van de laatste, én een lange reeks nog komende maanden in België heet CUSTOMS. Volgens de een de grootse Belgische sensatie sinds Het Atomium, volgens de ander een ‘als je haar maar goed zit versie van Interpol meets Editors’. De pakken zijn in ieder geval net zo strak als de drummer, die het colbert snel uitgooit. De effecten op de stem van zanger Kristof Uittebroek (hij houdt wél alles aan) zijn soms net iets te veel van het goede, maar de sound, die in een aantal songs aan die van de labels Factory en 4 AD uit de jaren tachtig en aan die van Echo & The Bunnymen doet denken, en de hoeveelheid sterke songs (Rex en Justine moeten wereldwijd kunnen scoren) beloven een gouden toekomst voor Customs. Ook de cover van House Of Love getuigt van smaak en de uitvoering van klasse.



IVO VICTORIA

De Nachten worden dit jaar door veel minder mensen bezocht en dat is triest als je soms de wat sfeerloze aanblik in het gangenstelsel ziet. In de ‘Dark Rooms’ erachter kun je op intiemere wijze van allerlei vormen van kunst en workshopachtige performances genieten, maar het geeft toch te denken dat op zaterdagnacht de enige grote zaal van De Singel die men gebruikt voor het hoofdprogramma niet vol zit bij… KYTEMAN’S HIPHOP ORKEST (openingsfoto). Oké, Vlaanderen heeft nog niet zoveel meegekregen van deze Hollandse sensatie, maar toch.

Nu hoeven we in Nederland eigenlijk niet meer uit te leggen hoe speels, technisch sterk, frivool, krachtig en uitbundig dit orkest iedere Nederlands zaal en elk festival tot een bruisende feestende menigte weet om te turnen, dat ze daar ook hier in Antwerpen - ondanks de stoelen en het kunstzinnige karakter van het festival – in slagen, daar gaat toch die hoed (of baseballcap) met diep respect voor af. Wat een subliem optreden weer! En wat een vrolijkheid stralen alle twintig achter, naast en in de armen van deze onorthodoxe dirigent duikende orkestleden uit. Wat blijft het machtig om te zien dat iedereen (ook het voltallige publiek) uiteindelijk alles doet wat de meester zonder dat dirigeerstokje aangeeft. Dat er dan ook nog met kippenvel wordt afgesloten, in een om te janken zo mooie versie van Sorry, toont aan dat alleen dit optreden een gang naar De Nachten rechtvaardigt.



GUY VAN NUETEN

Diep na middernacht verkiest uw verslaggever niet de gang met Berlijnse DJ’s, maar een intiem pianoconcert van GUY VAN NUETEN in één van de met houten schrootjes bekleedde, foeilelijke Dark Rooms om deze Nachten het spaarzame licht bij uit te doen. Van Nueten geeft er vermoeid zijn 15de miniconcert in drie Nachten. Zijn techniek is ondanks die vermoeidheid subliem en de stukken, gecomponeerd voor een musical, een film of gebaseerd op een zware tekst van Judith Herzberg, doen de adem stokken. De prachtige afsluiter vanachter de prachtige zwarte vleugel heet Merg (titeltrack van zijn laatste album) en handelt over een naderende dood.

Is dat kenmerkend voor deze Nachten? Of heb ik ze slechts in mineur willen afsluiten? Begint het concept - ondanks de aanpassingen - na 14 jaar niet net iets te veel tekenen van slijt te vertonen? Of is het festival, in ieder geval qua grote namen op het affiche, niet gewoon drie keer voorbijgestoken door het Nederlandse Crossing Border, dat qua opzet een aantal sterke gelijkenissen vertoont met De Nachten? De Vlaamse dag van Crossing Border (volgende week zondag in de Arenbergschouwburg in ditzelfde Antwerpen) is in ieder geval nu al stijf uitverkocht. WILLEM JONGENEELEN

Foto’s: WILLEM & ANNEKE JONGENEELEN

Gezien: DE LAATSTE TWEE NACHTEN VAN DE NACHTEN (5, 6 EN 7 NOVEMBER IN DE SINGEL IN ANTWERPEN)