1. BEATLES
De sixties zijn het decennium van het grote ontdekken en grenzen verleggen. De groep die daarin keer op keer de standaard zet is The Beatles. De zogenaamde Fab Four uit Liverpool: de lichtelijk arrogante John Lennon en zijn wat zachtaardiger, maar eigenlijk net zo ondoorgrondelijke tegenpool Paul McCartney, plus de evenwichtige George Harrison en de wat nerdy antister Ringo Starr. Hun belang voor de volwassenwording van popmuziek kan niet overschat worden. Maar ook hun invloed op de sixties buiten de muziek (mode/haardracht) gaat het bevattingsvermogen te boven. Als songschrijvers zijn Lennon & McCartney zonder twijfel het meest succesvolle componistenduo van de twintigste eeuw. Van schrijvers van perfecte singles ontwikkelen ze zich tot makers van baanbrekende elpees (Sgt. Pepper). Alleen zij die het meegemaakt hebben, kennen de enorme omslag die deze vier Merseybeat-iconen teweegbrengen. De impact van Beatlemania is in de volgende decennia door veel bands benaderd, maar nooit overtroffen. De uitzending van de Ed Sullivan Show – hun introductie aan het Amerikaanse publiek – wordt gerekend tot tien belangrijkste tv-momenten van de vorige eeuw. Liefst 73 miljoen mensen bekijken dit optreden, waarna The Beatles met hun singles de eerste vijf plaatsen van Billboard Hot 100 bezetten. Een nimmer geëvenaarde prestatie. Ook Nederland valt massaal voor het viertal. Niet minder dan 21 keer bereikt een Beatles-single de eerste plaats. “Populairder dan God”? In ieder geval de populairste band aller tijden. In 2000 door menig popblad uitgeroepen tot de invloedrijkste band van het vorige millennium, en terecht.
PS. Alleen Paul McCartney & Ringo Starr kunnen anno 2004 het sprookjesverhaal met een zwart randje (Harrison aan kanker overleden, Lennon vermoord) nog navertellen.
Revolver (Parlophone)
www.beatles.com

2. ELVIS PRESLEY
Nogmaals voor alle duidelijkheid: het is niet zijn bijna onwezenlijke, icoon-achtige populariteit die Elvis op deze tweede plek doet belanden. Presley is een uitzondering. Hij put kracht uit de zwarte muziekcultuur, maar heeft deze nooit geïmiteerd. Een geboren original. Met name zijn eerste plaatkantjes op het kleine Sun-label vormen een onvergelijkbare wereld op zich. Elvis' Sun-werk is rock & roll op de rand van de afgrond. Kwetsbaar in al zijn jeugdige geestdrift, onpretentieus en uitgelaten en tegelijk gepassioneerd, duister en bloedserieus. Puur en tijdloos. Voor het eerst in de geschiedenis veroorzaakt deze even simpele als complexe jongen een wereldwijde jeugdcultuur.
The King Of Rock 'n' Roll: The Complate 50's Masters (RCA)
www.elvis.com

3. NIRVANA
Natuurlijk, wie anders horen op deze eervolle derde plek dan de makers van het internationale grunge-volkslied, de mannen die het Noordwest-Amerikaanse miezergat Seattle – tot 1991 bekend van Microsoft, Boeing en, naar Amerikaanse begrippen, redelijke koffie – op de wereldkaart terugplaatsen, de groep die aantoont dat je met harde, opwindende, anarchistische gitaarrock heus wel op grote schaal kan doorbreken, het trio dat het aanzien van de rockmuziek met één enkel album voorgoed verandert, de stijliconen die het houthakkershemd, de gescheurde spijkerbroek, de bloemetjesjurk en het vettige slierthaar terugbrengen in het internationale modebeeld, de act aan wie we sindsdien, direct én indirect, veel moois en lelijks (Stone Temple Pilots, Hole, Silverchair, 3 Doors Down, Foo Fighters, Creed) te danken hebben, de band wiens zanger, gitarist, songschrijver en boegbeeld binnen een jaar of drie transformeert van stem van een generatie naar tragische held naar slachtoffer naar martelaar naar mythe met eeuwigheidswaarde!?
Nevermind (Geffen)
www.nirvanaclub.com

4. QUEEN
‘Overdaad baat!’ Dat moet de stelregel van Queen zijn geweest. Met de studio als vijfde bandlid brengt dit getalenteerde Britse kwartet meer gitaren en meer koortjes in stelling dan alle concurrenten bij elkaar. De liedjes verliezen ze daarbij echter niet uit het oor. Die onttrekken zich aan vastgeroeste structuren, zijn gevarieerd en uit duizenden herkenbaar. En laten zich bovendien uitstekend visualiseren in een nieuw fenomeen: de videoclip. Met open mond zitten de tieners van destijds aan de TV gekluisterd, mee te ‘scaramouchen’ tijdens Bohemian Rhapsody. En het kan niet anders of voor de jonge Leontien van Moorsel wordt de basis van een succesvolle fietscarrière gelegd dankzij de inspirerende werking van Bicycle Race, waarin 200 fietsende naakte vrouwen ‘het rondje om de kerk’ compleet nieuwe dimensies verschaften. Dat de Queen-leden ook zelf het vlees niet schuwen, weten we sinds ze in eind jaren zeventig de halve Nederlandse platenindustrie trakteren op een bezoekje aan Yab Yum. Maar ook bij optredens is het feest. Met supernicht en operaliefhebber Freddie Mercury, ‘de Edith Piaf van de popmuziek’, als volksmenner numéro uno. Those were the days of our lives, mijmert de aan AIDS overleden rockdiva, kort voor zijn veel te vroege dood. They were, indeed.
A Night At The Opera (EMI ’75)
www.queenonline.nl

5. ROLLING STONES
Gedurende vijf jaar, van ’68 tot en met ’72, zijn de Rolling Stones daadwerkelijk de grootste rock & roll-band ter wereld. Zij zijn niet de enige Britse groep die begin jaren zestig geïnspireerd is door de Amerikaanse blues, gospel en soulmuziek. Maar geen enkele groep heeft de diepste essentie van deze stijlen beter begrepen dan de Stones. Het is nu nauwelijks meer voorstelbaar hoe extreem zelfzuchtig, kwaadaardig en seksueel bedreigend ze in de jaren zestig zijn. Rond deze groep hangt voortdurend een waas van arrogantie, drugs, orgies en dood. Uiteraard is het voor een deel imago, met dank aan hun manager Andrew Loog Oldham. Maar hun reeks singles, stuk voor stuk onverstaanbare en donkere uitbarstingen van vuig lawaai, spreekt wat dat betreft nog steeds boekdelen. In die tijd spreekt hun muziek zowel tot het meningloze straattuig als tot linkse intellectuelen. De reden waarom het bovenstaande kwartet en niet de Stones uitgeroepen is tot de invloedrijkste groep ooit, is simpel. Niemand kan als de Stones klinken.
The Singles Collection – The London Years (Abkco)
www.rollingstones.com

6. BOB DYLAN
De belichaming van het begrip protestzanger. Tegen de oorlog in Vietnam (‘It’s all right mama, I’m only bleeding’) en tegen de bekrompen waarden en normen van burgerlijk Amerika (‘Something is happening, but you don’t know what it is, do you Mister Jones?’). Zijn eigenzinnigheid doet hem in 1965 breken met zijn achterban, die geshockeerd reageert als hij op het Newport Folk Festival met een elektrische popband op komt draven. Wordt het geweten van zijn generatie, maar blijft tegelijkertijd steeds ongrijpbaar. Kan eigenlijk elk onderwerp aan. Van liefdeslied (Lay Lady Lay), tot psychedelisch (Subterreanean Homesick Blues) tot profetisch met bijbelse allure (All Along The Watchtower). Met afstand de meest invloedrijke singer-songwriter uit de geschiedenis van de popmuziek. Niet de man met de mooiste stem, maar wel met de grootste zeggingskracht. Wordt in 2000 voorgedragen voor de Nobelprijs voor literatuur. Krijgt hem (ten onrechte?) niet.
Blonde On Blonde (CBS)
www.expectingrain.com

7. BOB MARLEY
Ruim negentig procent van zijn songs (en dat zijn er nogal wat) heeft Bob Marley geschreven voor 1973. En bovendien allemaal in de definitieve versies opgenomen met zijn Wailers – Peter Tosh en Bunny Livingstone – onder supervisie van legendarische Jamaicaanse producers als Coxsone Dodd en Lee Perry. Eigenlijk is Marley’s carrière al volmaakt afgerond tegen de tijd dat de Britse producer Chris Blackwell het nodig vindt om zijn reggae hapklaar te maken voor het poppubliek. Puristen morren dat Marley sindsdien de reggae uitverkocht heeft en deels hebben ze gelijk. Zijn muziek wordt steeds gladder en popachtiger, vooral nadat The Wailers zijn ingeruild voor een dameskoortje. Maar daarmee is hij wel de enige die de muziek van zijn armoedige eiland voorgoed in het bewustzijn van de hele wereld heeft gebracht. Veel meer dan een overtuigd rastaman is hij de charismatische soul rebel, die zijn engagement en idealen nooit verloren heeft. De boodschap van zijn liedjes is voor iedereen verstaanbaar, maar nooit boodschapperig of drammerig. Wellicht is hij de eerste artiest die de Derde Wereld een stem heeft gegeven. Daarom is Bob Marley tot op de huidige dag een van de grootste zwarte helden. En beslist niet alleen op Jamaica.
Trenchtown Rock; The Anthology 1969-78 (Trojan)
www.bobmarley.com

8. U2
Over de passie, het vuur, God, de liefde en het vlagvertoon. Groter en bevlogener dan U2 hebben we ze niet in de jaren tachtig. In het begin zijn Bono, The Edge, Adam en Larry - jonge Dubliners met een droom - nog zo onschuldig als de Boy op de hoes van hun debuut. Na drie, vier albums vol bezielde popmuziek (waarvan October in 1981 door de verzamelde critici tot plaat van het jaar wordt uitgeroepen) zijn ze 'in public' opgegroeid, hebben we allemaal de twijfel, de hoop, de strijdbaarheid (War), de trots en het snel aanzwellende gevoel voor drama in Bono’s teksten geabsorbeerd en is U2 klaar voor de wereld. En de wereld voor hen. Vanaf The Unforgettable Fire (1984) is the sky the limit. En geen stadion meer groot genoeg. Zonder U2 zouden de eighties qua grote gebaren zijn aangewezen op pakweg Jim Kerr. Maar da’s geen volksmenner, geen Stem, geen denker en geen scherpe ironicus. Bono wel. Bono geeft kleur en diepgang aan het decennium. Bono neemt stelling. Bono is overal. Ook al een beetje in de Derde Wereld, waar hij niet alleen ziet wat de imperialistische politiek van westerse grootmachten aanricht, maar ook wat hij ertegen kan doen: het onder de aandacht brengen. Want niet alleen God is groot, maar Bono ook.
The Joshua Tree (Island)
www.u2.com

9. JIMI HENDRIX
Wanneer Jimi Hendrix als een explosie aan het firmament verschijnt, lijkt hij op een gitaarmagiër van een verre planeet. Toch blijken zijn achtergrond en muzikale wortels een stuk aardser dan zijn toenmalige fans zich realiseren. Hij heeft met Little Richard en de Isley Brothers gespeeld en bezit een diepe kennis van de bluestraditie. Een nummer als Voodoo Child is in wezen oeroude countryblues, die hij elektrificerend de stratosfeer inschiet. Met zijn imago als de exotische en extravagante gitaarheld is hij niet gelukkig. Tot aan zijn dood, op zijn 27ste, heeft Hendrix voortdurend geprobeerd om de grenzen van zichzelf en zijn muziek te verleggen.
Electric Ladyland (Polydor)
www.jimi-hendrix.com

10. SEX PISTOLS
Zang: Johnny Rotten. Door latere publicaties lijkt zijn hoofd op een kokosnoot, maar destijds is hij een vervaarlijke gnoom met groen snot en oranje spriethaar; angst der Britse natie. Een vuurspuwende draak, snerend met verpulverende macht. Never Mind The Bollocks, indertijd aangekondigd als het hardste en snelste album ooit - maar o God, wat duurde het lang voordat die plaat eindelijk uitkwam - doorstaat de tand des tijds anno 2004 maar moeizaam. Belangrijker is de muzikaal-historische waarde ervan. Johnny Rotten en de zijnen, inclusief Sid ‘Suicidal’ Vicious, opent frontaal de aanval op alle seventies-ikonen, die op dat moment als dinosaurussen op kunstschaatsen lallend en cocaïnesnuivend over hun spreekwoordelijke money driven Holiday On Ice-piste zwalken. Popmuziek heeft zich ontpopt tot een verworden industrie. The Great Rock ‘N’ Roll Swindle tiert Johnny. Dodelijke kogels heeft hij bij zich. De kogels der schaamte. Hoe je het ook wendt of keert: Johnny is een held. Hij geeft de popmuziek haar basis terug. Niet in het geld, maar in de muziek en haar urgentie, daar ligt de waarde.
Never Mind The Bollocks Here’s The Sex Pistols (Virgin)
www.sex-pistols.net

11. RADIOHEAD
Wat dEUS in West-Europa alleraardigst doet, doet Radiohead wereldwijd op fenomenale wijze: bewijzen dat er een groot publiek is voor niet-alledaagse popmuziek. Of nee: bewijzen dat er zelfs een miljoenenpubliek is voor hoogst experimenteel muzikaal knip- en plakwerk. Zolang er maar fijne zangmelodieën te bespeuren zijn. En daar hebben ze Thom Yorke voor, al vanaf de tijd dat ze nog een verdienstelijke Britpopband met mooie, subtiele liedjes zijn (1992-1996). Na 1997, het jaar van het monumentale en tot in de smalste kiertjes van de aardbol - door pers én publiek - als meesterwerk ontvangen OK Computer, verandert alles. En kunnen ze mediaschuw, eigenwijs en provocatief zijn wat ze willen, de massa kust hun voeten. Hartstochtelijk. Zelfs Kid A en Amnesiac, twee op z’n zachtst gezegd gewaagde stijloefeningen die hun oorsprong vinden in een allengs gegroeide afkeer van alles wat naar commercie, succes, popmuziek en gitaren ruikt, knagen niet aan de megastatus van Radiohead. Al is ’t maar omdat hun concerten toch telkens weer magisch uitpakken.
OK Computer (Parlophone)
www.radiohead.co.uk

12. VELVET UNDERGROUND
Terwijl de hippies peace & love prediken doen Lou Reed (zang, gitaar), John Cale (bas, viool), chanteuse Nico, gitarist Sterling Morisson en drumster Moe Tucker onder bescherming van kunstenaar Andy Warhol in het smoezelige New York aan SM, heroïne en snerpende elektrische herrie die je hersenpan doet sudderen. Lou is een verknipte literatuurstudent, Nico een Duits fotomodel, John studeert avant-garde en komt uit Wales. De spanning tussen dit trio zorgt voor een nieuw soort rock: monotoon, pervers en neurotisch. Luister maar naar de befaamde ‘bananenplaat’, die in 1987 in de Top 100 Aller Tijden van OOR op 1 staat.
The Velvet Underground & Nico (Verve)
www.velvetunderground.com

13. DAVID BOWIE
Kameleon van de jaren zeventig. Tevens trendsetter met onstuitbare creativiteit. Brengt keer op keer onbekende muziekstijlen binnen het smaakgebied van het grote publiek. Verwisselt zijn rol als koning van de glamrock moeiteloos voor decadent, biseksueel fotomodel in het trendy Londens modewereldje. Slaagt er als geen ander in de media naar zijn hand te zetten. Switcht ook per plaat van onderwerp. Maakt een coverplaat met zijn favoriete nummers (Pin-Ups), die hij laat volgen door een futuristisch conceptalbum (Diamond Dogs) en een dansbare soulplaat (Young Americans). Door begin jaren zeventig met Lou Reed en Iggy Pop (ex-Stooges) aan te pappen – hij produceert Raw Power voor Iggy – en in 1977 met Brian Eno naar Berlijn te verkassen, waar hij Low, “Heroes” en Lodger opneemt, toont hij zich de perfecte popstrateeg van de jaren zeventig.
The Rise And Fall Of Ziggy Stardust And The Spiders From Mars (RCA)
www.davidbowie.com

14. JAMES BROWN
Sleutelmoment: 1965. James Brown laat een proefpersing van Papa’s Got A Brand New Bag horen aan zijn platenbaas Syd Nathan. Die het ding halverwege van de draaitafel grist en woedend aan gruzelementen smijt. Brown staat erbij en lacht alleen maar. Niets of niemand kan deze tomeloze vernieuwer stuiten. Ongenaakbare rhythm & blues, ziedende soul en de meest inventief syncoperende funk – in alles overtreft de kleine man met het enorme ego de rest van de wereld. En ondertussen sneller dansen dan het licht. James Brown is de grootste sensatie sinds vliegende schotels. De hiphopgeneratie mag nog niet eens zijn schoenen schoonlikken.
Star Time (Polydor)
www.funky-stuff.com

15. BRUCE SPRINGSTEEN
Charlie Chaplin goes rock. Hij openbaart zich, in een veel te ruime broek en met een wollen petje op de kop, ergens in 1975 in het RAI Congres Centrum. Dit concert is geen zeventje, het is een tien-min. Nederland heeft nog nooit zoiets gezien. We zijn hippies gewend, maar de ethos van de arbeiders is hier beperkt gebleven tot... de arbeiders. Hun jaren vijftig met vetkuif en petticoat, hun West Side Story en Elvis, hebben die kuthippies van ons weggehouden. Bruce vormt de inhaalslag. Bas en drum als dampende hoogovens, de sax van Clarence Clemons scheurend als een Mobylette bij volle maan, twee toetsenisten die de kerk net k(n)etterend verlaten hebben. Waar het de voorbode van is weten we niet, maar ineens, die dagen in 1975, klinkt Bruce heel geladen en pregnant. Het zijn de dagen voordat de kippenpest van de punk zal uitbreken.
Born To Run (CBS)
www.greasylake.org

16. MICHAEL JACKSON
Momenteel weten veel mensen niet meer wat ze van Michael Jackson moeten denken. Is het allemaal zijn eigen schuld, dat gehannes met kinderen en alle aanteigingen vandien? Of is hij het slachtoffer van een ongewone jeugd en doorgedraaide showbizgekte? Hij wordt vaak bestempeld als een wereldvreemde freak. Tegelijk is hij wel degelijk een gewiekste zakenman, die veel van de commotie rond zijn persoon zelf gecreëerd heeft. Feit is dat hij de ultieme belichaming is van de zwarte muziek in de jaren tachtig. Dat wil zeggen: koste wat kost het grootste (blanke) publiek veroveren. Met Thriller mikken Jackson en producer Quincy Jones bewust op de halve wereldbevolking: van zwart, blank, intellectueel en heavy metalfan tot teenyboppers en hun ouders. En dat lukt. Bijna iedere track wordt een monsterhit en gaat vergezeld van een baanbrekende videoclip. Eigenlijk gaat het daarna alleen maar bergaf. Omdat Jackson altijd meer wil. Meer van alles. Aan zijn muziek wordt net zo lang en krampachtig gesleuteld tot alle spontaniteit eruit verdwijnt. Daarmee verdwijnt ook de spontaniteit uit de mens Michael Jackson. Het liefst herinneren we hem als de vliegende Peter Pan, die zijn adembenemende moonwalk danst in Billie Jean.
Off The Wall (Epic)
www.michaeljackson.com
http://anomalies-unlimited.com/Jackson.html

17. PRINCE
Wat moeten we zeggen? De grote vernieuwende ster van de jaren tachtig, die de zwarte funk - soms minimalistisch, dan weer Beatlesk melodieus ingekleurd - alle kanten oprekt (ook die van jazz), geldt anno 2004 als verdacht gedateerd. Zou het komen doordat zijn boodschap (‘Sex leidt tot God’) ons even niet zoveel meer zegt? Of gaan we het binnenkort meemaken, de welverdiende rehabilitatie van Prince Rogers Nelson uit Minneapolis, de grootste en meest geniale popdwerg annex religieuze geilpieper die de popmuziek ooit heeft gekend? Bij hem opent het begrip Het Kruis ongekende dimensies. Oftewel: check (t)his funk.
Sign ‘O’ The Times (Paisley Park)
www.npgmusicclub.com

18. MARVIN GAYE
Voor een man die gedurende zijn leven zo met zichzelf en de wereld in de knoop heeft gelegen, is het een godswonder dat Marvin Gaye überhaupt platen heeft kunnen maken. Niet alleen bekroont hij een reeks Motown-hits en duetten met ‘de beste single aller tijden’ I Heard It Through The Grapevine; hij knutselt bovendien, grotendeels op eigen houtje, een aantal langspelers in elkaar, waarvan er ten minste drie het predikaat bonafide meesterwerk mogen dragen. Hij is een vat vol tegenstellingen; voortdurend in conflict met seks, drugs en ‘zijn’ God. Op 1 april 1984, een dag voor zijn 45ste verjaardag, wordt hij neergeknald door zijn vader, een gefrustreerde ex-dominee. Het is een verkapte zelfmoord. Hoeveel soulartiesten tegenwoordig ook zijn foto bij zich dragen, een Stem zo veelzeggend als die van Marvin Gaye krijg je nooit meer terug.
What’s Going On (Motown)
www.soulwalking.co.uk/Marvin%20Gaye.html

19. MADONNA
Who’s That Girl? Heel even maar wordt ze gezien als een huppelkutje, dat het met Holiday in de disco wil maken. Al heel snel is Madonna een Material Girl, met Marilyn Monroe-achtige glamour. De meeste vrouwen die iets in de popmuziek willen betekenen, zingen eind jaren zeventig over wat mannen hen hebben aangedaan en wat ze verder nog voelen. Madonna draait dat in de jaren tachtig om. Zij zingt over wat mannen voor haar kunnen doen. En wat ze verder nog voelt? Ja, dat is haar vrouwelijke domein. Fuck you! Waarover ze trouwens ook heel open is. Al snel heeft ze ons doen afvragen hoe ze ontmaagd is (Like A Virgin) en wat haar vader daarvan vindt (Papa Don’t Preach). Dat zijn geen marginale liedjes, maar wereldhits. Ze gebruikt haar charme, haar seksualiteit, haar smaak (Into The Groove) en haar hersenen en zet daarmee een nieuwe norm voor vrouwen in de popmuziek. Who’s that girl? Een wereldster die de eighties in een ijzeren vrouwelijke greep neemt en anno 2004 nog steeds relevant is.
Like A Virgin (Sire)
www.madonna.com

20. BEACH BOYS
Familiebedrijf uit Hawthorne, Californië van de broertjes Brian, Carl en Dennis Wilson, plus neef Mike Love en buurjongen Al Jardine. Ze kunnen samenzingen als de beste. Lijken aanvankelijk olijke sportieve gasten, met lekkere liedjes over surfen en auto’s. Onder de ogenschijnlijke zorgeloosheid broeit het getroebleerde genie van hoofdcomponist Brian Wilson. Zijn gekte weerhoudt hem er niet van obsessief te streven naar het perfecte popalbum. Volgens velen heeft hij die gemaakt met Pet Sounds.
Pet Sounds (Capitol )
www.beachboys.com